WĄSOSZ

Wąsosz - wieś położona nad rzeką Wissą, na dawnyrn szlaku wodnym i lądowym biegnącym z Wizny w kierunku Prus. Wąsosz był dawnym miastem powiatowym w ziemi wiskiej. Miasto posiada nawet swój herb - na tarczy znajduje się jeleń.

Wieś początkowo zwana Wąsosze czy też Wąsocze, co znaczyło przy ujściu ("Wąsoszy") dwóch rzeczek.Została założona przez miernika książęcego Jaśka z Roman przy ujściu rzek: Gręski i Skiejtowstoka do Wissy, na podstawie nadania przez Janusza I w 1428 r. Jan z Roman zajmował się również handlem drzewem. Miał nawet kontakty handlowe z kupcami gdańskimi.

 



Książę Władysław dostrzegając szybki rozwój osadnictwa nad Wissą zdecydował się utworzyć tu miejskie centrum wymiany handlowej z rozwiniętym rzemiosłem. 13 maja 1436 r. polecił lokować na surowym korzeniu miasto Wąsosz, nadając mu prawo chełmińskie, wolną łaźnię, wagę i postrzygalnię sukna. Książę Władysław ufundował tutaj kościół nadając mu dwie włóki ziemi.

 



Przywileje dla miasta wydali w 1461 i 1477 r. książęta płoccy, w 1546 r. król Zygmunt 1 oraz w 1557 r. Zygmunt August, potwierdził je w 1650 r. Jan Kazimierz a następnie Stanisław August Poniatowski. Około 1471 r. został utworzony powiat wąsoski z siedzibą sądu ziemskiego, jako drugi powiat sądowy ziemi wiskiej, z prowadzeniem odrębnej księgi sądowej.

 



Miasto miało nowoczesne założenie. Do dziś zachował się zabytkowy układ urbanistyczny, którego ośrodkiem jest duży rynek, tj. dziś Plac Rzędziana, z sześcioma uliczkami wylotowymi, wybiegającymi z jego narożników. Miasto zostało usytuowane na piaszczystej łasze oblanej wodami Wissy i Gręski, naprzeciw ujścia strumyka Skiejtowstoku.

 



Między miastem a ujściem Gręski do Wissy znajdował się dwór książęcy zniszczony w 1520 r. przez wojska krzyżackie dowodzone przez Dietricha von Schleibena i Maurycego Knecbla. Była to rezydencja zbliżona do zamku czy też fortalicji typu nizinnego, częściowo murowana z kamienia i cegły, częściowo o zabudowaniach drewnianych, otoczona fosą o wzmocnieniach drewnianych.

Główny, najokazalszy budynek, będący zapewne siedzibą reprezentacyjną, w której przebywał książę, a także w 1499 r. król Jan Olbracht, posiadał bogato zdobione piece z kafli zawierających wypukłe różnorodne reliefy o kolorowej polewie. niektóre kafle ozdobione były herbem Trzaska. W części północno-wschodniej terenu fortyfikacji znajdowała się wieża lub budowla bramowa, broniąca wejścia na groblę.

Wg inwentarza z 1549 r. obiekt ten pozostawał w ruinie, a do zamieszkania nadawała się jedynie "stuba, a w niej izba czarna". W drugiej połowie XV w. była tu komora celna wodna i lądowa w drodze do Prus.

 



Miasto zostało zniszczone w czasie wojny szwedzkiej zwanej "Potopem" w latach 1655-56.

25 czerwca 1794 r. oddział ppłk Tadeusza Niewiarowskiego stoczył w Wąsoszu bitwę z wojskami pruskimi i wyparł je w kierunku Szczuczyna. Pod koniec XVIII w. nastąpiło pewne ożywienie gospodarcze. W 1789 r. wybudowano ratusz, prawie wszystkie ulice były wybrukowane. Lata początku XIX w. Wąsosz przestał być siedzibą powiatu. W 1864 r. zamknięto zakon Karmelitów. W 1825 r. ratusz znajdował się już w ruinie. W 1870 r. Wąsosz utracił prawa miejskie. W 1894 r. wytyczono cmentarz grzebalny.

W części zachodniej miasta umieszczony był kościół z jurydyką plebańską zwaną Poświętne. Księżna Anna w 1526 r., przebywając w Zakroczymiu, nadała dla kościoła w Wąsoszu "naddawki" w dobrach Szwelczyn własności Bukowskich i w dobrach Skarżyno Wąsosze własności Sulewskich, które przejął ówczesny pleban Andrzej Nosowski. W 1485 r. oprócz starego kościoła drewnianego, postawiono drewnianą kaplicę oratorium św. Doroty. Obecnie jest to teren cmentarza. Biskup płocki Piotr z Chodkowa polecił ją zburzyć, oskarżając mieszczan wąsoskich o szerzenie zabobonów. Istniał też drugi kościółek św. Ducha ze szpitalem - przytułkiem, wzmiankowany w 1514 r.

 



W Wąsoszu było wybudowanych kilka młynów zarówno na rzece Wissie jak i na Gręsce. Pierwszym zbudowanym w Wąsoszu młynem był młyn młynarza Adama na Wissie, na który otrzymał przywileje od księcia Władysława 4 maja 1439 r. z pozwoleniem postawienia jazu na rzece Gręsce. Czynny on był jeszcze w XX w.

 

 

Komentarze  

 
#3 Martyna 2013-12-21 09:15
Poszukuję informacji nt. Marianny Korzenieckiej z domu Płoskowicz (zm. w 1851 r.)oraz jej męża Ignacego Korzenieckiego (stan społeczny mieszczanie). bardzo proszę o kontakt mailowy:
Cytować
 
 
#2 halina adamczuk-dumn 2013-02-13 16:42
jestem wasowianka i jestem dumna z mojej miejscowosci :-) :-)
Cytować
 
 
#1 Emilia Tarnacka 2013-01-10 16:42
;-) ta nasza historia...jest po prostu wspaniała ;-)
Cytować
 

Dodaj komentarz

SONDA

Czy podobał Ci się tegoroczny festyn w Wąsoszu?
 

INFORMACJE

stat4u

 

 

 

Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Aby dowiedziec sie wiecej na temat wykorzystania plikow cookies za posrednictwem swojej przegladarki internetowej. kliknij tutaj.

Akceptuje pliki cookies z tej witryny.

EU Cookie Directive Module Information